Theo các bác sĩ,trong những nguyên nhân ảnh hưởng sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ, một yếu tố đángbáo động là sai lầm của cha mẹ khi nuôi dạy con.
Bà Hà Thị Kim Yến -trưởng khoa vật lý trị liệu và phục hồi chức năng Bệnh viện Nhi Đồng 1, TP.HCM -cho biết trong các trường hợp đến khám và tư vấn tại khoa này có không ít trẻ2-3 tuổi khỏe mạnh, bình thường nhưng vẫn chậm nói do môi trường nuôi dạy thiếusự tương tác.
Các giaiđoạn phát triển ngôn ngữ
Theo bà Yến, bìnhthường vào giai đoạn 1-2 tháng tuổi trẻ đã biết tiếp xúc mắt. Sang 3-4 thángtuổi bắt đầu phát ra những nguyên âm (ư, a, e). Trẻ 6-7 tháng tuổi có thể phânbiệt được tiếng lạ, tiếng quen (chẳng hạn gọi tên ở nhà trẻ biết quay lại hướnggọi để tìm). Với trẻ tự kỷ, kiểm tra thính lực hoàn toàn bình thường nhưng chamẹ có gọi tên nhiều cỡ nào trẻ cũng không quay lại nhìn dù đã 2-3 tuổi; hoặc ởtrẻ chậm phát triển, người nhà cũng phải gọi thật lâu trẻ mới có phản ứng.
 |
| Cha mẹ hãy cùng học nói với con |
Vào 7-8 tháng tuổi,trẻ có thể bập bẹ được một số từ như “măm măm”, “ma ma”, “pa pa”... và nghe -hiểu được trước khi nói. Chẳng hạn người mẹ nói “vỗ tay đi con”, trẻ sẽ nghe vàvỗ tay, hoặc khi được hỏi một số câu đơn giản như “ai”, “ở đâu”, “cái gì”, trẻcó thể dùng tay chỉ đúng. Bước sang 1 tuổi, trẻ có khoảng chục vốn từ. Lên 2tuổi vốn từ ngày càng tăng, trẻ nói được từ đôi, tuy phát âm chưa rõ nhưng ngườinhà cũng có thể hiểu 30-40%.
Bà Yến khuyến cáo:“Nếu phát hiện trẻ không đạt được mốc phát triển ngôn ngữ bình thường, cha mẹnên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa để được can thiệp sớm và điều trị hiệu quả,tốt nhất là ở giai đoạn ba năm đầu đời của trẻ”.
Chậm nóivì ít được trò chuyện
Bà Yến cho biếtcũng gặp nhiều trường hợp trẻ 2-3 tuổi, khỏe mạnh, không có dấu hiệu tự kỷ haybệnh lý nào khác nhưng chẳng nói được tiếng nào. Hỏi ra mới biết cha mẹ các bénày thường bận rộn đi làm, giao con ở nhà trẻ. Tối về con ngủ, cha mẹ mệt mỏinên ít thời gian chơi và trò chuyện cùng con.
Thấy con khỏe mạnh,bình thường, nhiều gia đình không quan tâm hay băn khoăn đến vấn đề nghe, nóicủa trẻ. Một số người còn quan niệm “trẻ đến tuổi, không cần dạy sẽ tự khắc biếtnói”, nhưng thực tế không phải vậy. Nếu trẻ thiếu môi trường tương tác, thiếunhu cầu giao tiếp sẽ rất khó phát triển ngôn ngữ tốt.
Sai lầm của cha mẹcòn ở chỗ cưng chiều, phục vụ tận nơi cho trẻ. Thay vì tập cho trẻ nói lên nhucầu của mình thì chiều bằng cách muốn cái gì, đòi cái gì chỉ cần trẻ ngồi mộtchỗ đưa mắt nhìn hay “ư ư” khóc, chỉ trỏ là người nhà vội đi lấy hoặc làm theoyêu cầu của trẻ. Lâu dần sẽ khiến trẻ thụ động, chậm phát triển. Nhiều bậc chamẹ còn cho trẻ phòng riêng xem tivi, điều này không đóng góp vào sự phát triểnngôn ngữ của trẻ. Trong khi đó, những việc đơn giản giúp trẻ học nói tốt như tậphát, chơi cùng trẻ, đọc truyện hay kể chuyện cho trẻ nghe thì cha mẹ lại khônglàm được do thiếu kiên nhẫn.
BS Đặng Ngọc Thạch(khoa tâm lý trẻ em, Bệnh viện Nhi Đồng 2) cho biết để trẻ xem tivi một mình quánhiều cũng không có lợi vì tivi chỉ là phương tiện truyền thông, tác động mộtchiều, không phải là phương tiện giao tiếp. Tuy nhiên, hiện đa số trường hợp chamẹ lạm dụng tivi trong vấn đề giữ trẻ. Người lớn vừa cho trẻ xem tivi vừa đúttrẻ ăn hoặc mở lên rồi “đóng khung” ở đó để trẻ xem suốt từ sáng đến tối, hoàntoàn không có sự tương tác. Trong khi trẻ từ giai đoạn 1 tuổi rất cần sự tươngtác để phát triển ngôn ngữ.
Cùng contập nói
Theo BS Thạch, điềuquan trọng nhất giúp trẻ phát triển ngôn ngữ là cần tạo nhu cầu để trẻ giao tiếp,thường xuyên trò chuyện, chơi cùng trẻ và khi chơi có kèm lời nói.
Cha mẹ cũng lưu ýdạy trẻ nói bằng mắt chứ không phải bằng tai. Không nên bắt ép trẻ nói theo màdạy trẻ bằng những hình ảnh trực quan sinh động, có biểu tượng kèm theo. Trẻthấy cái gì, làm gì, cha mẹ hãy miêu tả hành động đó bằng một, hai từ để trẻ họcnói. Sử dụng tất cả giác quan của trẻ trong vấn đề dạy nói để làm sao trẻ vừanghe, thấy, làm, tiếp xúc sẽ học nói nhanh hơn.
Một điều quan trọngkhông kém là tạo cho trẻ sự chú ý qua các trò chơi. Khi chú ý trẻ sẽ lắng nghe,bắt chước, lặp lại. Từ đó trẻ chơi với những từ trẻ học được, dần dần hiểu từ vàkết hợp với cử chỉ, điệu bộ, trẻ sẽ hoàn thành lời nói. Trong thời kỳ nuôi dạytrẻ ở giai đoạn bắt đầu học nói, phụ huynh cần hạn chế cho trẻ xem tivi hay chơimột mình, cố gắng có người chơi và tương tác với trẻ càng nhiều càng tốt.
Theo ThụyChi
Tuổi Trẻ
