Canxi có 99% ở xương và răng giúp cho sự hình thànhphát triển duy trì hoạt động hai cơ quan này. Nó chỉ hiện diện 1% trong máu, mômềm nhưng lại có ý nghĩa quan trọng khác…
Nhu cầu và tác hại do thiếu canxi
Với thai nhi, trẻ sơ sinh:
Mỗi ngày thai cần ở thời kỳ đầu 350mg, giữa 150mg,cuối 150 - 450mg canxi. Mỗi ngày người lớn cần 800mg (theo WHO). Song nhiềunghiên cứu cho biết, hầu hết đều đạt thấp hơn: ở Mỹ, nữ da trắng 640 mg, nữ dađen 452mg; ở Trung Quốc chung cho nam nữ thành phố lớn 600mg, nông thôn 378mg; ởViệt Nam khoảng 400mg canxi.
Mỗi ngày bà mẹ mang thai cần 1.000 - 1.200mg. Khicanxi - máu thấp, theo “phản xạ tự nhiên”, tuyến cận giáp tăng tiết parathyroidđể phân giải canxi dạng không tan của xương thành dạng tan, phóng thích vào máu,cung cấp cho thai song sự đáp ứng này chỉ nằm trong giới hạn. Kết cục, khi bà mẹthiếu canxi, thai sẽ thiếu canxi, dẫn đến: chứng còi xương, dị dạng xương bẩmsinh; chứng hạ canxi - máu ngay khi sinh ra với biểu hiện co rút, co giật cáccơ, thậm chí nín thở, ngừng hô hấp; chứng khò khè bẩm sinh (do các cơ liên quanhô hấp không làm tốt chức năng).
![]() |
| Canxi có 99% ở xương và răng giúp cho sự hình thành phát triển duy trì hoạt động hai cơ quan này |
Ở trẻ còn rất nhỏ:
Bà mẹ cung cấp hoàn toàn (trước khi ăn dặm) hay mộtphần lớn (trước lúc bỏ bú) cho trẻ. Nếu bà mẹ thiếu, trẻ cũng sẽ thiếu canxi,dẫn đến chứng hạ canxi - máu nhẹ (dễ bị giật mình, ngủ không yên, quấy khóc) hayhạ canxi máu nặng (co giật). Các biểu hiện này xuất hiện vài ba ngày, vài batuần hay một tháng sau sinh, ngày càng rõ.
Ở trẻ tuổi nhỏ, tuổi trưởng thành:
Lúc này canxi cho trẻ do chế độ ăn quyết định.
Thiếu canxi sẽ khó hình thành, phát triển, duy trìhoạt động xương răng, nhất là chiều dài xương, dẫn đến có chiều cao khiêm tốn(so với trẻ cùng trang lứa trong cùng dân tộc, hệ di truyền). Thiếu canxi cònlàm giảm sự sự lắng đọng cục bộ, khô chất gian bào ở đầu xương, gây ra cơn đautăng trưởng ở bắp chuối hay một bên hoặc cả hai bên khớp gối nhưng không phải làviêm khớp.
Canxi tham gia vào các hoạt động của các enzymchuyển hóa protid, lipid, glucid; nếu thiếu, các quá trình này bị trở ngại, ảnhhưởng đến dinh dưỡng, làm trẻ chậm phát triển về thể chất. Canxi tham gia vào tếbào phóng thích acetylcholine, norephenephrin, tham gia vào hoạt động vùng dướiđồi, tuyến yên; thúc đẩy việc phòng thích hormon cortical, nhằm đảm bảo sự dẫntruyền thông tin giữa các tế bào thần kinh với nhau và giữa tế thần kinh với cáctế bào khác; nếu thiếu thì quá trình học nhớ, tư duy bị sút kém, trẻ chậm pháttriển tinh thần, trí tuệ.
Một số bệnh khi thiếu canxi tuổi trưởng thành sẽkhông bộc lộ, nhưng tạo tiền đề cho sự bộc lộ ấy vào tuổi trung niên, tuổi già:như bệnh loãng xương, chứng lẩn thẩn tuổi già, bệnh cao huyết áp.
Bổ sung canxi như thế nào?
Sự hấp thu canxi:
Cơ thể trẻ chỉ hấp thu khoảng 50% lượng canxi từthức ăn. Canxi dạng hòa tan hấp thu dễ, dạng không hào tan không hấp thu được.Khi sự phân tiết acid dạ dày kém (trẻ quá nhỏ tuổi) thì việc chuyển sang dạngcanxi hòa tan giảm, sự hấp thu canxi giảm theo; song nếu thức ăn có thêm acid(dấm, vitamin C) hay có thêm chất lysine, tryptophan, arginn, histidin, sựchuyển thành dạng canxi tan tăng lên, sự hấp thu canxi tăng theo. Khi có cácbệnh đường ruột (trẻ tiêu chảy dai dẳng, táo bón…), sự hấp thu canxi cũng kémđi.
Khi canxi nhiều hơn phosphor, canxi dễ hấp thu,nhưng khi phospho nhiều hơn thì canxi khó hấp thu. Tỷ lệ canxi/phosphor(Ca/P)bằng 1/1 thuận lợi cho hấp thu canxi từ 1 tuổi đến cuối đời, nhưng tỷ lệ bằng2/1 sẽ thích hợp cho trẻ sơ sinh đến 2 tháng và bằng 1,5/1 thích hợp cho trẻ từ2 tuổi đến dưới 1 tuổi. Sữa người có tỷ lệ Ca/P khoảng1,31/1 nên việc hấp thucanxi chưa phải tối ưu nhưng tốt hơn sự hấp thu canxi ở các thức ăn và sữa khácrất nhiều.
Bổ sung canxi bằng thực phẩm:
Giá trị canxi của thực phẩm không chỉ ở hàm lượng màcòn ở các yếu tố hấp thu trên. Canxi ở thực vật (vì có một số ở dạng không hòatan như oxalat) nên không tốt bằng ở động vật; động vật trên cạn có hàm lượngcanxi thấp nên không tốt bằng động vật ở dưới nước (cá tôm, cua, ếch), nhất làloại tôm cá biển. Cần ăn cân đối giữa thức ăn thực vật - động vật trên cạn, dướinước. Nếu chỉ ăn thực vật, có khi canxi tính lượng thô vẫn đủ, nhưng lượng hấpthu vào cơ thể vẫn thiếu.
Bổ sung canxi bằng thuốc:
Khi bị bệnh do thiếu canxi nặng (có biểu hiện lâmsàng và xét nghiệm rõ) mới cần dùng thuốc. Nếu bệnh nặng như còi xương, cần dùngthuốc canxi kèm với vitamin D liều cao, nhưng nếu bệnh khỏi (hết biểu hiện trênlâm sàng, xét nghiệm), cần ngừng cả hai thuốc vì thừa cả hai thứ đều làm tăngcanxi - máu, có hại. Khi bệnh cấp cứu như hạ canxi - máu nặng cần dùng dạngcanxi tiêm và chỉ thực hiện tại bệnh viện.
Khi thiếu canxi mức vừa, có thể bổ sung thuốc chứacanxi, vitamin D loại có hàm lượng thấp (canxi 200mg - 500mg, vitamin D 200IU).Sau 3 tháng, kiểm tra lại, nếu đã đủ thì ngừng thuốc, khi nào thiếu bổ sung lại.Nếu cho trẻ ăn cả ngày không kể liều lượng và kéo dài sẽ thừa canxi, trẻ sinh ramỏi mệt, chán ăn. Loại có hàm lượng canxi và vitamin D hoặc chỉ có vitamin D hàmlượng cao, tác dụng kéo dài chỉ dùng để chữa bệnh theo đơn, tuyệt đối không tự ýdùng để bổ sung canxi, vitamin D cho trẻ không có bệnh, vì sẽ tăng canxi - máu,gây độc.
Theo DS.CKII. Bùi VănUy
Sức khỏe & Đời sống
