Kết quả cuộc điều tra có quymô lớn nhất và bài bản nhất về tình hình thực hiện quy định cấm quảng cáo,khuyến mại thuốc lá ở nước ta vừa được công bố cho thấy, hơn 90% điểm bán thuốclá tồn tại vi phạm. Nguyên nhân là do quy định này ở nước ta còn nhiều kẽ hở, dễbị cơ sở lợi dụng.
Doanh nghiệp lách luật
Để hạn chế tình trạng tiêu thụ vàsử dụng thuốc lá, các nước tham gia Công ước Khung về Kiểm soát thuốc lá của Tổchức Y tế thế giới (FCTC), trong đó có Việt Nam đã thống nhất áp dụng “Mộtqui định cấm quảng cáo, khuyến mãi thuốc lá (QKT) cho mọi hình thức QKT”.
Năm 2009, Thủ tướng Chính phủ cóQuyết định số 1315/QĐ-TTg, trong đó có mục cấm hoàn toàn QKT… Thế nhưng trongthực tiễn triển khai, các quy định nói trên đang bộc lộ nhiều kẽ hở, tạo điềukiện cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc lá “lách luật”.
ThS Trần Thị Tuyết Hạnh và cáccộng sự - thành viên cuộc điều tra về QKT tại 10 tỉnh/thành trên cả nước năm2009 cho biết, các kẽ hở phổ biến nhất trong quy định về cấm QKT hiện nay gồm:Các định nghĩa không rõ ràng; phạm vi cấm không toàn diện dẫn đến sự phát triểncủa nhiều hình thức QKT không có trong lệnh cấm; thuốc lá trưng bày tại các điểmbán lẻ chỉ bị giới hạn về kích thước (số bao được trưng bày) thay vì yêu cầu đểnơi không nhìn thấy; các hình thức gần với QKT thuốc lá không bị cấm.
 |
| Các hình thức quảng cáo, tiếp thị thuốc lá vẫn xuất hiện ở nhiều nơi |
Bên cạnh đó, việc triển khai quyđịnh cũng gặp rất nhiều thách thức như can thiệp của ngành công nghiệp thuốc lávào lệnh cấm, người dân chưa nhận thức rõ ràng các hành vi quảng cáo thuốc lá làvi phạm pháp luật, thanh tra chuyên ngành chưa có hoặc lực lượng quá mỏng…
Tương tự, theo phân tích của Bộmôn Sức khỏe môi trường - ĐH Y tế công cộng, trên thế giới đưa ra 5 tiêu chíquảng cáo thuốc lá có vi phạm cao nhất nhưng trong 5 tiêu chí đó thì có đến 3tiêu chí chưa có trong luật hiện hành tại Việt Nam. Tương tự, với 3 tiêu chí viphạm khuyến mãi nhiều nhất thì tiêu chí vi phạm nhiều nhất lại chưa có trongluật hiện hành của nước ta.
Không ai xử lý
Kết quả điều tra tình hình thựchiện qui định cấm QKT ở Việt Nam vừa được công bố cho thấy, vi phạm trong lĩnhvực này hết sức phổ biến. Có đến 95% các điểm bán thuốc lá trong cả nước vi phạmqui định. Cụ thể, tỷ lệ vi phạm về quảng cáo là 67,2%, vi phạm đồng thời quảngcáo và khuyến mại thuốc lá là 28,1%. Trong khi số điểm bán không vi phạm quảngcáo hay khuyến mại thuốc lá chỉ chiếm 4,6%.
Một nghiên cứu khác do Văn phòngChương trình Quốc gia phòng chống tác hại thuốc lá (VINACOSH) thực hiện tại HàNội, Thanh Hóa, Khánh Hòa và TP Hồ Chí Minh nửa cuối năm 2009 cũng cho thấy, viphạm về quảng cáo, khuyến mại, tài trợ thuốc lá diễn ra không những phổ biến màcòn hết sức tinh vi.
Do hiểu biết của người bán hàngvề các quy định cấm quảng cáo thuốc lá không cao, các công ty kinh doanh thuốclá đã đầu tư trực tiếp cho những người trực tiếp bán lẻ như cấp xe đẩy có màusắc, logo của sản phẩm thuốc lá…, đưa những người bán lẻ trở thành nhân viênquảng cáo, tiếp thị cho các sản phẩm thuốc lá của họ.
Thế nhưng công tác thanh tra, xửphạt hành vi này rất hạn chế. Thanh tra Bộ Văn hóa thể thao du lịch có số đợtkhảo sát nhiều nhất nhưng cũng chỉ khoảng 5 lần một năm. Đáng nói hơn, trong 2năm 2008 và 2009, cả nước không có vụ vi phạm về quảng cáo thuốc lá nào bị xửlý.
ThS Nguyễn Tuấn Lâm, Văn phòng Tổchức Y tế thế giới tại Việt Nam cho rằng, để khắc phục tình trạng nói trên thìDự thảo Luật Phòng chống tác hại thuốc lá ở nước ta cần có các quy định cụ thểvề cấm hoàn toàn quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá theo kiến nghị củaFCTC, đồng thời xây dựng một cơ chế thực thi hiệu quả giữa các ban ngành. Đây sẽlà một trong các biện pháp thực hiện Công ước khung nhằm giảm mức tiêu thụ thuốclá và giảm những gánh nặng bệnh tật do hút thuốc gây ra trong năm tới.
Theo Duy Tiến
