Trận động đất bắt đầu lúc 0 giờ58 phút (giờ GMT), kéo dài gần 10 phút, đạt mức kỷ lục chưa từng thấy. Với cườngđộ lên đến 9,3 độ Richter, nó làm rung chuyển cả trái đất và kích hoạt hàng loạtcơn động đất nhỏ khác ở xa tít mãi tận bang Alaska của Mỹ.
Do tâm chấn nằm dưới đáy biển, sức tàn phá của nó được thể hiện bằng những cơnsóng thần hung hãn. Không một thiết bị điện tử nào báo động kịp thời cho chínhphủ và người dân biết trước. Năm 2008, một nhóm khoa học gia quốc tế đã xác địnhrằng đây là trận động đất lớn nhất trong vòng 700 năm qua ở Ấn Độ Dương.
Trẻ con, phụ nữ chết nhiềunhất
Trong danh sách các trận động đấtgây tử vong lớn nhất, trận động đất ở Ấn Độ Dương đứng hàng thứ 4 về tổn thấtnhân mạng. Theo số liệu của cơ quan Đo đạc Địa chất Mỹ, có tổng cộng 227.898người chết trong trận động đất nói trên do sóng thần. Trong lịch sử thảm họathiên nhiên, đây là đợt sóng thần gây tử vong lớn nhất.
 |
| Sóng thần cao bằng đọt dừa bất ngờ tấn công làng Ao Nang, Thái Lan. Ảnh: Davidsvagfoto |
Trận động đất tạo ra những đợt sóng thần gây thiệt hại về người và của cực kỳnghiêm trọng. Ngay một nơi ở cách xa tâm chấn 8.000 km như Rooi Els ở Nam Phicũng bị sóng thần cướp đi 8 sinh mạng.
Đáng chú ý là phụ nữ và trẻ em luôn luôn bị đe dọa tính mạng nhiều nhất trướcthảm họa sóng thần. Các báo cáo của các cơ quan cứu trợ cho biết 1/3 trên tổngsố nạn nhân là trẻ em. Có hai nguyên nhân: Thứ nhất, tỉ lệ trẻ em trong các cộngđồng bị ảnh hưởng rất cao. Thứ hai, các em ít có khả năng chống chọi với sóngthần so với người lớn.
Về phụ nữ, Tổ chức Oxfam quốc tế cho biết cứ 5 người chết hoặc mất tích do sóngthần có đến 4 người là phụ nữ. Nguyên nhân chủ yếu do họ nấn ná ở lại trôngchồng đi biển trở về hoặc bận chăm sóc con cái trong nhà nên không kịp thoátthân.
Ngoài số người chết là dân địaphương, có đến 9.000 du khách nước ngoài, đa số là người phương Tây đi du lịchđể tránh đông, chết hoặc mất tích. Trong số du khách châu Âu, nước có công dânchết và mất tích nhiều nhất là Thụy Điển với 543 người. Đức cũng có trên 500người chết.
Bốn nước sau đây có người chếtnhiều nhất: Indonesia với 130.736 người (số liệu chính thức) chưa kể 37.063người mất tích. Sri Lanka: 35.322 người chết (số liệu chính thức). Ấn Độ: 12.405(số liệu chính thức) chưa kể 5.640 người mất tích và Thái Lan với 5.395 ngườichết (số liệu chính thức) và 8.457 người mất tích. Tổng cộng có 14 nước bị ảnhhưởng, nhẹ nhất là Madagascar, không có người chết hay mất tích nhưng cũng cóhơn 1.000 người mất nhà cửa
Thiệt hại kinh tế và môitrường
Thiệt hại lớn nhất của trận độngđất gây sóng thần này thuộc về ngư dân và nghề đánh cá ven biển. Ngư dân – đa sốthuộc diện nghèo - mất tất cả các phương tiện đánh cá, mất thu nhập trong mộtthời gian dài. Sri Lanka là một ví dụ.
Tuy nghề đánh cá ở Sri Lanka mangtính chất thủ công, phương tiện đánh bắt còn thô sơ nhưng là ngành kinh tế quantrọng, sử dụng 250.000 người. Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp này trởthành một ngành xuất khẩu mũi nhọn, thu về rất nhiều ngoại tệ. Trận động đất năm2004 đã phá hủy đến 66% đội tàu đánh cá và cơ sở hạ tầng của ngành.
Thiệt hại lớn khác là du lịch.Các nước trong khu vực bị ảnh hưởng sóng thần đã cố gắng kêu gọi du khách quaytrở lại nhưng kết quả rất chậm chạp. Tuy hạ tầng cơ sở du lịch không bị thiệthại nhiều, du khách vẫn có tâm lý ngại ngùng. Ngay cả những resort nổi tiếng ởmiền duyên hải Thái Bình Dương của Thái Lan không bị ảnh hưởng cũng bị du kháchhủy tour hàng loạt.
So với thiệt hại kinh tế, thiệthại về môi trường mới đáng sợ hơn vì kéo dài trong nhiều năm. Nhiều hệ sinh tháinhư rừng ngập mặn, rặng san hô, rừng nguyên sinh, đầm lầy, cây cối, đụn cát, sựđa dạng của động thực vật bị ảnh hưởng rất nhiều.
Theo nhiều chuyên gia, tác hại nghiêm trọng nhất của trận động đất nói trên lànguồn nước ngọt bị ô nhiễm, đất nhiễm mặn, ruộng đồng bị lớp muối bao phủ bề mặt.Ở Maldives, có 16-17 hòn đảo san hô bị nước biển tràn ngập, mất nguồn nước ngọthoàn toàn, bị hoang hóa trong nhiều thập kỷ tới. Ở Sri Lanka, hàng ngàn trangtrại trồng xoài, chuối và lúa bị phá hủy hoàn toàn. Phải mất nhiều năm mới khôiphục được.
Hứa nhiều, cho ít
Mỹ ban đầu cam kết giúp 35 triệuUSD, sau đó tăng lên 350 triệu USD.
Ngày 9-2-2005, Tổng thống Bush đề nghị quốc hội viện trợ tổng cộng 950 triệu USD.Ngân hàng Thế giới giúp 250 triệu USD, Ý giúp 95 triệu USD sau đó tăng lên 113triệu USD. Tuy nhiên, giữa tháng 3-2004, Ngân hàng Phát triển châu Á báo cáo vẫnchưa nhận được 4 tỉ USD trong số 7 tỉ USD.
Sri Lanka cũng than phiền khôngnhận được đồng nào từ cam kết viện trợ của các chính phủ nhưng tiền cứu trợ củatư nhân thì khá dồi dào. Thật vậy, các tổ chức từ thiện tư nhân nhận được rấtnhiều tiền cứu trợ của dân. Ví dụ, người dân Anh đã đóng góp gần 600 triệu USD,nhiều hơn viện trợ của chính phủ rất nhiều.
Theo Nguyễn Cao
