Sau nhiều ngày dò la, trinhsát, cùng với sự hỗ trợ tích cực của một tay chơi "đồ rừng" được xem là "ma xó"làng, tôi mới tiếp cận được những lò nấu cao khỉ trên địa bàn huyện Quảng Trạch(Quảng Bình). Những điều tai nghe, mắt thấy thật hãi hùng... 

Lò nấu hơn nửa tấn khỉ mỗitháng

Một ngày đầu năm mới, trời mưanặng hạt và lạnh buốt. Nhếch nhác trong bộ áo quần ướt sũng, hai chúng tôi quyếtđịnh gọi cổng một ngôi nhà đã được xác định là lò nấu cao khỉ ở một ngôi làngnhỏ nằm ở phía Bắc cầu Gianh.

Ngay cổng là con chó béc giê tovà hung dữ án ngữ lối vào. Con chó chồm lên cánh cổng sắt như muốn vồ lấy ngườilạ. Nghe tiếng chó sủa, một người phụ nữ chừng 40 tuổi, thấp, béo, lê bước chậmrãi từ trong nhà đi ra. Không hỏi khách, bà chủ cho xích vào cổ chó rồi quay lạicổng. Nhìn chúng tôi từ đầu xuống chân, bà hất hàm hỏi: “Hai chú hỏi ai?”. Anhbạn tôi nhanh miệng: “Bọn cháu đi mua cao khỉ về chữa bệnh”. Thấy có vẻ yên tâmvì cái sự lôi thôi, lếch thếch của hai chúng tôi, lúc này bà chủ mới mở cổng vàmời khách vào nhà.

Đột nhập lò nấu cao khỉ
M. chuẩn bị đưa chú khỉ này vào lò nấu cao. (Ảnh: Hoàng Nam)

Một bộ bàn ghế đặt ngay thềmnhà để khách ngồi. Vừa rót nước mời khách, bà chủ nhà vừa hỏi: “Mấy chú đauchi mà mua cao khỉ, mua nhiều hay ít?”. Tỏ vẻ am hiểu, bạn tôi nói: “Dạ, đaukhớp, mua vài lạng về uống thử”. Để lại hai chúng tôi, bà chủ đi vào trongnhà, ít phút sau đưa ra một bọc giấy bóng, đựng rất nhiều cái gọi là cao khỉđược cắt thành từng miếng to có, nhỏ có và được bọc kín bằng giấy vở họcsinh bên ngoài.

Để bọc cao khỉ lên bàn, chủ nhàbắt đầu quảng cáo về chất lượng cao khỉ của nhà mình: “Đây là loại cao khỉ toàntính, được nhà tôi nấu với nhiều loại thuốc Bắc quý hiếm. Người có bệnh uống vàothì lành, người không bệnh uống vào rất bổ dưỡng. Giá một lạng 200 ngàn, nửalạng 100 ngàn”.

Tôi nhón tay lấy 4 miếng nhỏ màtheo bà chủ là loại nửa lạng cho vào túi. Sau khi trả tiền, chúng tôi khẩnkhoản, xin gặp ông chủ để nhờ tư vấn thêm một số vấn đề liên quan. “Ông ấy đangbận ở sau nhà không biết có ra được hay không” - Vừa nói, bà chủ nhà vừa cầm bọccao khỉ đi vào trong.

Ít phút sau, một người đàn ôngchừng 45 tuổi, thấp đậm, quần áo xắn cao đi ra, cất giọng ồm ồm: “Mấy chú hỏitui việc chi rứa? Có mấy người ở Huế đặt mua mấy trăm lạng cao khỉ nên đang phảitúc trực phía sau, bận lắm”. Để níu chân ông chủ, hai chúng tôi liến thoắng thaynhau tung hô chất lượng cao khỉ của ông là tuyệt hảo, tiếng tăm khắp vùng...

Thấy khách hàng khen mình, hìnhnhư ông chủ cũng mát lòng nên ngồi xuống bàn tiếp chuyện. Anh bạn nhanh chânchạy ra ngoài mua một xách bia... để hầu chuyện ông chủ. Câu chuyện bắt đầu từcách thức uống cao khỉ thế nào cho đạt hiệu quả chữa bệnh, đến các công đoạn nấucao vất vả ra sao... Mấy ly bia liên tục đã phát huy hiệu quả, câu chuyện giữachúng tôi bắt đầu mặn hơn.

Đột nhập lò nấu cao khỉ
Hai nồi cao khỉ đang được cô đặc trong bếp anh M. 

Ông chủ lò cao có tên là Đ,mỗi tháng lò của ông sử dụng từ 5 - 7 tạ khỉ; và sản phẩm cao khỉ nhà ôngtiêu thụ từ Bắc chí Nam. Khỉ được ông nhập từ nhiều nguồn nhưng nguồn từvùng Phong Nha - Kẻ Bàng vẫn là chủ yếu. Theo ông Đ, ở Troóc (một địa danhcủa xã Phúc Trạch, thuộc vùng đệm Phong Nha Kẻ Bàng), có một đầu nậu chuyênthu gom khỉ do người ta đánh bắt trong vùng rồi chuyển về xuôi tiêu thụ.Nguồn cung ứng chủ yếu cho lò cao khỉ của ông Đ là từ đầu nậu này.

Lúc thì ông Đ lên tận nơi lấyhàng, lúc thì gọi điện cho đầu nậu gửi về. Khỉ được ép khô, vận chuyển trênnhững chuyến đò dọc ngược xuôi sông Son nên rất dễ qua mặt các cơ quan chứcnăng.    

Khi chúng tôi đặt vấn đề muốn tìmmua khỉ sống để làm thịt ăn, ông Đ không ngần ngại giới thiệu: “Các anh cứ đitheo đường Hồ Chí Minh, cách cái bảng “Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha -Kẻ Bàng” khoảng 7-8 cây số theo hướng Bắc là đến cầu Troóc, hỏi nhà bà M thì khỉchết, khỉ sống đều có. Tui đang đặt cho bà ấy 3 tạ khỉ ép để đưa vô Sài Gòn. Họthuê tui trực tiếp vô nấu cao cho họ trong đó luôn. Hôm qua bà ấy điện về nói làgom đủ hàng rồi. Nấu xong mẻ cao ni là tui lên lấy rồi đi thẳng Sài Gòn”.

Uống đến độ gần gũi, chúng tôimuốn xem hệ thống lò nấu cao khỉ thì ông Đ. ta tỏ ra ranh mãnh từ chối với lí dobí mật nghề nghiệp. Ngay cánh cửa mở lối ra vườn, con chó béc giê vẫn nằm yêntheo dõi mọi cử động của hai ông khách lạ.

Hầu quyền thúc thủ trong lòbát quái

Chia tay ông Đ, hai chúng tôitiếp tục ngược đường 12A, qua cầu Quảng Hải, ngoằn ngoèo trên con đường làng nhỏxíu, qua thêm một chuyến đò ngang nữa chúng tôi đến được nơi cần đến. Có lẽ vìnằm ở vùng cồn bãi hẻo lánh nên ông chủ lò này cứ vô tư làm thịt khỉ ngay sânnhà không hề che đậy.

Một chú khỉ chừng 10kg đang đượcông chủ lò vật ngửa; từng mảng lông bị ngâm qua nước sôi cứ biến dần dưới lưỡidao sắc lẹm để lại một thân hình trắng bệch. Chủ nhà có tên M, chừng 50 tuổi,vừa thao tác, vừa tiếp chuyện chúng tôi.

Anh M, cho hay, nấu cao khỉ lànghề gia truyền mấy đời của nhà anh. Trước ông nội anh làm nghề thuốc nên nấucao khỉ để kết hợp chữa bệnh cho dân trong vùng. Ông mất, con cháu không ai theonghề ông vì ngày đó nguồn cung rất khan hiếm.

Đột nhập lò nấu cao khỉ
Những miếng cao chúng tôi mua của vợ ông Đ

Năm 1980 tự dưng anh bị bệnhkhớp nặng. Đi hết bệnh viện này sang bệnh viện khác không lành. Anh về lụchết sách thuốc của ông nội để lại nghiên cứu và mua khỉ nấu cao để trị bệnhcho mình. Không hiểu thuốc ở bệnh viện ngấm, phát huy tác dụng hay vì caokhỉ tốt mà bệnh tình của anh ngày một thuyên giảm. Sau một năm dùng cao khỉ,bệnh khớp của anh khỏi hẳn. Một đồn mười, mười đồn trăm, dân trong vùng cứthế kéo đến nhờ anh nấu cao khỉ để uống chữa bệnh. Từ đó, nấu cao khỉ trởthành nghề thu nhập chính của gia đình anh.

Theo anh M, nguồn khỉ xưa nay anhvẫn nhập từ vùng Phong Nha - Kẻ Bàng. Cứ hết khỉ, gọi điện lên là họ chuyển vềqua những chuyến đò dọc sông Gianh. Hàng đưa về tận nơi, 1kg khỉ ép giá 200ngàn, khỉ còn sống thì 120 ngàn. Nấu cao khỉ khá vất vả, mất 3 ngày túc trựcthường xuyên mới được một nồi khoảng vài chục lạng.

Tôi thắc mắc tại sao không làmmột lúc nhiều con, mà chỉ có một con thế này mất công? Anh M thành thật: “Gầnđây nghe người ta đồn họ bắt khỉ bằng thuốc chuột nên tui không dám nấu khỉ épnhư ngày trước, mà chỉ nấu khỉ còn sống. Người mua cao toàn là quen biết, lỡ cóchuyện chi thì mình mang tội. Hôm trước tui có làm 3 con, hiện đang cô đặc trongbếp, chắc tối ni là ra lò được. Còn con khỉ ni họ mới đưa về, tui định chờ vàihôm nữa có thêm rồi làm luôn thể nhưng thấy nó yếu qua, sợ chết nên phải làm”.

Lấy thêm hai miếng cao khỉ loạinửa lạng, chúng tôi xin phép ra về. Lúc này con  khỉ đã được thui vàng và đưalên bàn mổ. Anh M. nhiệt tình mời chúng tôi nán lại ăn lòng khỉ cùng với giađình. Lời mời của chủ nhà làm tôi nhớ lại bữa tiệc khỉ mà bạn  mời thángtrước,“lục phủ ngũ tạng” trong người tôi đang đảo lộn. Lấy cớ đường về còn xa,lại cách sông, trở đò, hai chúng tôi rời nhanh khỏi làng cồn nổi giữa dòngGianh.

Theo Hoàng Nam

Đột nhập lò nấu cao khỉ