Sống bám đá
Cách trung tâm xã chừng 10 câysố, chạy dọc theo Quốc lộ 1A, từng dãy núi đá uốn khúc đập vào tầm nhìn củangười đi đường. Bên chân núi nhấp nhô bóng phu đá bên những tấm bạt che nắng,tiếng đục đá lách cách vọng vào vách núi.
 |
Mỏ đá của bà Võ Thị Nga có hơn 30thợ chẻ đá làm việc mỗi ngày. “Liễu yếu đào tơ như em thì leo lên đây làm gì,nguy hiểm lắm, ở đây không có bảo hiểm che chắn đâu, hãy tránh ra xa một chút”,một thợ bửa đá thâm niên nói vọng khi thấy mặt tôi xanh như tàu lá chuối leo lênnơi họ làm.
Sẵn lúc có phụ nữ ghé thăm, cácthợ đá dùng tay quệt ngang mồ hôi ròng ròng chảy rồi hú nhau dừng tay hàn huyênchốc lát. Anh Nguyễn Quang 40 tuổi, trú tại thôn Hảo Sơn cho biết: “Dãy núi đánày hình thành các mỏ đá rải rác từ những năm 1975. Ban đầu các mỏ đá đều nằmsát chân Quốc lộ 1A, sau người dân khai thác lần lần đến nay đã gần 40 năm rồi,qua các đời người từ ông, cha và chúng tôi là lứa con cháu, trừ những ngày ốmđau ra thì quanh năm đến đây chẻ đá kiếm ăn”.
Anh Trịnh Đức Lộc, 35 tuổi nhưngđã có đến 20 năm làm nghề chẻ đá, anh pha trò bằng thơ: “Nắng mưa là bệnh củatrời, chẻ đá nuôi người là nghiệp, bà con ơi!”. Anh Lộc cũng như bao ngườikhác, đều có thân hình ốm xọm, nước da đen cháy, đôi mắt trắng bạc… cứ như baonguồn dinh dưỡng trong thân thể họ dồn hết về để nuôi đôi tay cứng chắc. “Taycứng mới chọi nổi đá, mới bửa nứt những tảng lớn kia, rồi lại bốc đá lên xe rồithế mới thành gạo được”, anh Quang xen vào. Cố lấy hết sức mình để men theo cáchòn đá nhỏ, leo lên những rặng đá khổng lồ mới nhìn thấy bóng dáng các phu đáđang dương vai hạ búa để bửa những tảng đá lớn đã đục thành đường rãnh trước đó.
Anh Nguyễn Nhật Ân 25 tuổi, cáituổi được coi là nhỏ nhất đoàn thợ chẻ đá tại mỏ đá bà Nga chia sẻ: “Dù biếttuổi thanh niên không nên đốt sức vào những mỏ đá như thế này, nhưng thanh niênở làng này nếu không đi xa thì cũng chẳng có nghề gì mà làm cả. Ruộng nương thìquá ít, ở nhà chỉ mấy người phụ nữ cũng không đủ cho họ làm, sinh ra là đàn ôngkhông đi xa cũng lên mỏ đá này thôi”.
 |
| Phận người nhỏ nhoi dưới những tảng đá lớn |
Lơ cho dân kiếm sống
Cuối giờ hành chính buổi sáng,tất cả các thành viên trong UBNN xã Hòa Xuân Nam đang họp, bàn chuyện phát gạocứu đói giáp hạt của Chính phủ cho dân. Nghe tin có phóng viên đến, Bí thư Đảngủy xã Nguyễn Duy Phùng bước ra “ưu tiên làm việc với báo chí trước, không mấykhi họ về đến vùng quê nghèo này”.
Anh Phùng kể lại: “Thực ra ởdọc cái dãy núi đá Bà Ứng này trước đây thuộc rừng cấm quốc gia, giờ đổi tênthành rừng đặc dụng, đều nằm trong quy định cấm khai thác của tỉnh Phú Yên.Nhưng rồi, ruộng ít, dân đói, thất nghiệp triền miên, Xã sống bằng 100% ngânsách từ huyện nên việc cấm người dân Hòa Xuân Nam không được khai thác đá chẻ làkhông thể. Vậy nên chúng tôi cũng lơ cho dân họ kiếm cái ăn”.
Chị Lê Thị Lan, phụ trách thốngkê xã, tiếp lời: “Xã này chỉ có 2 thôn với 896 hộ dân mà đất ruộng chỉ có317m2/khẩu, ruộng lúa lại không năng suất. Trong khi đó, với nghề khai thác đáchẻ thì cho thu nhập 1-3 triệu/hộ/tháng nên người dân ở đây đổ xô vào núi đákiếm sống chứ cấm nghề đá của họ thì họ lại lên rừng chặt gỗ đốt than, hậu quảcàng nặng nề hơn”.
Anh Nguyễn Văn Hiệu 42 tuổi, trúthôn Hảo Sơn chia sẻ: “Ở đây cứ nhà nào có con đi học, có nuôi người già,bệnh tật đều phải vào núi đá kiếm sống. Nhà tui có 3 đứa con đang đi học mà lúathì một mùa chỉ đủ vài tháng ăn, một thân tui đi chẻ đá nhưng ở nhà đang có 6miệng ăn cũng từ đây mà ra thì dù biết cái chết đã được báo trước nhưng khônglàm lấy gì mà nuôi vợ, nuôi con”.
Cái chết được báo trước
Dọc đoạn đường ở ga Hảo Sơn, gầnnơi “đón ánh mặt trời đầu tiên cả nước” mặc dù mới 8 giờ sáng nhưng cái nắng đãgắt gỏng, rát hết da thịt. Anh Nguyễn Hòa, 42 tuổi, người ở xã Hòa Xuân Đôngđang chẻ đá tại mỏ đá thôn Phú Khê kể lại: “Tui làm nghề bửa đá này từ khimới 14 tuổi và cũng từ đó đến nay không làm nghề nào khác nên bầy tui cũng cókinh nghiệm tránh nguy hiểm đá đè cho mình. Từ việc canh thời tiết, đến đoántảng đá rơi, rồi bửa đá cho dễ vỡ… chúng đều có quy trình hết, nếu không dễ chếtlắm”.
Theo anh Hòa, chuyện tai nạn chếtngười dưới hầm đá chẻ xảy ra không ít trong mấy năm qua, còn chuyện đục đẽo,chẻ, bửa đá gây toạc da máu chảy, đá lăn gãy chân thì thường xuyên như cơm bữa.
Khi nhắc đến những tai nạn chếtngười do đá đè, Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Duy Phùng tâm sự: “Xã đang có gần 60hộ nghèo đều rơi vào thôn Hảo Sơn, trước đây chủ yếu họ đổ xô lên rừng đốt than,giờ kiểm lâm làm gắt nên họ chuyển sang nghề chẻ đá. Một cái nghề hết sức thủcông, tự phát, không bảo hiểm, chỉ dùng bằng tay bửa đá, rồi chẻ ra chứ nếu dùngmìn nổ để khai thác như các địa phương khác thì sự nguy hiểm chắc còn tăngnhiều”.
Đứng dưới Quốc lộ 1A, đoạn ga HảoSơn nhìn vào các mỏ đá do người dân tự tạo, dày chi chít và chia ranh giới khaithác bằng những tảng đá to “để giành”. Phía trên cao chót vót đang có một nhómkhoảng 5 người từ dưới nhìn lên thấy bé tí xíu đang cố hết sức để bẩy tảng đálớn lăn xuống vựa đường. Lòng đường dòng xe Bắc - Nam vẫn bon bon lăn bánh. Hiểmhọa vô chừng, càng hú vía khi thấy tảng đá bắt đầu lăn…
Thợ chẻ Nguyễn Hòa lý giải:“Chúng tôi đã lăn mấy hòn đá vừa ra che chắn trước rồi. Sở dĩ chẻ đá ngay mặtđường này là để tiện cho việc vận chuyển đi bán. Mỗi lần lăn đá phải có người rađường canh chừng nhỡ không nó lọt hàng rào phía trong mà lăn xuống lòng đườngthì nguy lắm”.
Đẻ ra nhiều cai đá
Theo lời chị Lan, thống kê xã HòaXuân Nam: “Một vài năm lại đây dọc dãy núi đá thuộc địa phận của xã lại hìnhthành các chủ mỏ đá. Họ là những người có tiền, tự nhận những mỏ đá gần vệ đườnglại có nhiều đá đẹp làm mỏ đá của mình rồi thu hút những phu đá nhà nghèo vềkhai thác tại mỏ của họ. Nhóm người nghèo đó sẽ được ứng lương đầu tháng vớiđiều kiện là khai thác tại mỏ đó và bán với giá rẻ hơn 500 – 1.000 đồng/viên chođến khi trừ đủ số tiền đã ứng trước đó”.
Từ một chủ mỏ đá lại đẻ ra rấtnhiều ông cai đá sau đó, tự móc nối với nhau để thu hút người nghèo đến chẻ đá.Để có tiền lo cho con ăn học, có nhiều người dân cũng đành chấp nhận ứng tiền vềnộp học cho con và nai lưng ra bửa đá để trừ nợ.
Anh Nguyễn Quang cho hay: “Ởcái làng này không có mỏ đá nào đăng ký hoạt động hết, không có bảo hiểm, bảo hộlao động khác nhưng lại xảy ra tình trạng các chủ cai đá tranh giành lao độngbằng cách đưa tiền ra để nhử người nghèo chúng tôi. Nếu không may một ai đó bịđá đè chết thì chủ mỏ đá cũng chỉ gửi thêm chút đỉnh gọi là lo ma chay cho ngườibị nạn tại mỏ đá của họ mà thôi”.
Mỗi thành viên chẻ đá cật lực mỗingày cũng thu được trên dưới 100.000 đồng, cũng có những người dân vì không đủsức chẻ đá họ đã đến tận các mỏ đá xin nhặt lượm những viên đá bể rồi dùng sứcmình gồng gánh đến khi chất thành đống thì thuê xe ba gác chở đi tiêu thụ.
Theo V.H
