Đã từ lâu, giải Oscar Phimnước ngoài hay nhất luôn nhận được sự quan tâm chú ý của toàn thế giới. Giải nàychỉ bắt đầu xuất hiện từ giải Oscar lần thứ 22 (1949), và vinh dự đã được traocho bộ phim Italia The Bicycle Thief (Kẻ cắp xe đạp).
Trong lịch sử điện ảnh, đây làmột trong số những bộ phim hiếm hoi trên thế giới, gần như có được tất cả nhữnglời khen tặng đẹp đẽ mà một bộ phim có thể nhận được. Và nó hoàn toàn xứng đángvới điều đó. Giờ đây mỗi khi xem lại ta vẫn thấy xốn xang, bởi nó vẫn còn nguyêngiá trị và tươi mới như ngày đầu ra mắt khán giả cách đây 60 năm!
Tầm ảnh hưởng lớn lao
Kẻ cắp xe đạp là một cuộc tìmkiếm chân giá trị của con người, thể hiện qua tâm hồn của nhân vật chính trongphim. Chuyện phim thật đơn giản, gia đình Ricci - gồm vợ và đứa con trai nhỏ -cả nhà sống nhờ vào chiếc xe đạp. Đến một ngày, chiếc xe đạp bị cướp khi Ricciđang mải làm việc… Trong cơn tuyệt vọng, Ricci nảy ra ý định ăn cắp xe đạp củangười khác…
 |
Câu chuyện nghe giống như mộtbài răn dạy đạo đức trong Kinh thánh hơn là một bộ phim. Vào thời điểm bộphim được công chiếu, một số người đã xem nó như một tác phẩm “thân Cộng”(lúc đó nhà biên kịch Zavattini là một thành viên của Đảng cộng sản Ý). Đểtìm chất liệu viết nên kịch bản này, Zavattini đã phải lăn lộn khắp xó xỉnhở thủ đô Roma, phản ánh đời sống hiện thực của nước Ý sau chiến tranh vẫnđang còn bị cái nghèo tàn phá.
Dòng phim “Tân hiện thực” đúngnhư tên gọi của nó mang rất nhiều ý nghĩa. Hầu hết đề cập đến cuộc đời của tầnglớp lao động, sống trong bối cảnh nghèo nàn và mang những thông điệp nhắn nhủ vềmột xã hội tốt đẹp hơn, nơi mà sự giàu có được phân phát đồng đều tới mọi tầnglớp trong xã hội. Các tác giả đã nhìn nhận những chi tiết chân thực này với conmắt nhân văn. Bộ phim không e dè và rất thẳng thắn khi thể hiện một thế giớitiêu cực bị bóp méo đến thảm hại bởi chính con người.
Không phải là bộ phim đầu tiên, nhưng có thể nói Kẻ cắp xe đạp đã đặt nền tảnglịch sử cho kỷ nguyên phim “Tân hiện thực” Ý. Bộ phim đã ít nhiều ảnh hưởng trựctiếp hoặc gián tiếp đến cả một thế hệ đạo diễn lẫy lừng của nước Ý như:Visconti, Rossellini, Antonioni, Fellini, Bertolucci… và rất nhiều văn nghệ sĩkhác trên thế giới như kịch tác gia nổi tiếng Arthur Miller (Mỹ).
Ảnh hưởng của Kẻ cắp xe đạp không chỉ trong quá khứ, mà ngay cả hiện tại vẫn cònnhiều đạo diễn, nhiều bộ phim từ Âu sang Á, chịu ảnh hưởng từ bộ phim này:Pee-Wees Big Adventure của Tim Burton (Mỹ), Beijing Bicycle của Vương Tiểu Soái(Trung Quốc), Two Acres of Land của Bimal Roy, Pather Panchali của Satyajit Rayvà Polladhavan của Vetrimaran (Ấn Độ)…
 |
Năm 1999, bộ phim Children ofHeaven của Iran đã được đề cử phim nước ngoài hay nhất. Trong phim có mộtcảnh quay cảm động khi người cha nhấc con mình ngồi trên gióng xe, và đưacậu bé đến một miền đất trù phú… Cảnh này quá quen thuộc với những ai đãtừng xem Kẻ cắp xe đạp. Những chủ đề như thế thường sống mãi với thời gian:Một người đàn ông rất yêu gia đình, và tìm mọi cách để bảo bọc cái gia đìnhấy, nhưng xã hội lại luôn gây ra những khó khăn cản trở! Ai mà chẳng nhận ranhững sự trùng hợp này với Kẻ cắp xe đạp!
Ngay từ lúc ra mắt, Kẻ cắp xe đạp đã đón nhận sự hoan nghênh của công chúngkhắp thế giới. Tạp chí điện ảnh Sight & Sound của Anh đã bầu chọn đó la bộphim hay nhất và nó giữ vững vị trí này trong suốt 10 năm liền (mãi đến năm1962 mới bật ra khỏi bảng xếp hạng).
Trước năm 1949, giải Oscar vẫn chỉ trao cho những bộ phim nói tiếng Anh, chứchưa có giải dành cho phim nước ngoài. Nhưng sự nổi bật của Kẻ cắp xe đạp đãkhiến Viện Hàn lâm điện ảnh Mỹ phải phá lệ và tặng cho nó tấm bằng khen danhdự. Và từ năm sau, trong các hạng mục của giải Oscar đã bổ sung thêm giảidành cho Phim nước ngoài hay nhất. Kẻ cắp xe đạp chính thức được xem là bộphim nước ngoài đầu tiên đoạt giải Oscar.
Nhưng danh giá nhất là cuộc bầu chọn tại Hội chợ triển lãm quốc tế Bruxelles(Bỉ) tháng 10/1958. Ban giám khảo là những đạo diễn tên tuổi của điện ảnhthế giới đã chọn Kẻ cắp xe đạp là một trong số 12 phim hay nhất của mọi dântộc, mọi thời đại. Danh dự cao quý đó vẫn còn giá trị đến ngày hôm nay.
Năm 1988, nhân kỷ niệm 40 năm ngày ra đời của Kẻ cắp xe đạp, bưu điện Italiađã đưa bộ phim lên tem. Năm 2008, nhân kỷ niệm 60 năm ngày ra mắt, bản phimđen trắng 35mm Kẻ cắp xe đạp đã được phục chế và in bản mới để chiếu tại cụmrạp Lincoln Plaza (trung tâm Broadway, Mỹ) trong suốt nhiều tuần liền.
Bi kịch trong phim và bi kịch đời thường
Là một trong những người đi tiênphong của dòng phim “Tân hiện thực”, đạo diễn Vittorio De Sica luôn yêu thích ýtưởng chọn diễn viên là những con người bình thường, chưa hề biết thế nào làdiễn xuất trước ống kính, và tất nhiên Kẻ cắp xe đạp cũng không phải là ngoạilệ.
 |
Thế nhưng ban đầu, ý định của ông không thực hiện được vì những ông chủ hãngphim tại Ý không thích kịch bản này. Vittorio De Sica tức tốc sangHollywood. Tại đây, một hãng phim rất thích kịch bản Kẻ cắp xe đạp, họ sẵnsàng bỏ vốn cho De Sica thực hiện bộ phim với điều kiện ông phải nhận CaryGrant - một ngôi sao nổi tiếng rất ăn khách lúc bấy giờ đóng vai chính.
De Sica không tán thành, và đề nghị được thay bằng ngôi sao lừng danh HenryFonda. Nhưng do không thể hủy hợp đồng mà Henry Fonda đã ký với một hãngphim khác, đề nghị này cũng lại không thành.
De Sica quyết định về lại Ý và tựmình sản xuất. Ông vận động bạn bè khắp nơi đóng góp tài chính với số tiền ít ỏilà 133.000 USD để thực hiện bộ phim dưới danh nghĩa của hãng P.D.S. (ProduzioniDe Sica). Trong suốt hàng tháng trời, De Sica tay cầm kịch bản, lang thang khắpcác đường phố để chọn diễn viên. Cho đến một ngày, trên đường phố Roma, ông đãtình cờ gặp Lamberto Maggiorani đang cùng vợ con rong chơi trên chiếc xe đạp củahọ.
Đó là một người đàn ông 39 tuổi, dáng cao gầy với bộ mặt hiền lành, thao thức vàđầy khát vọng. De Sica tự nhủ đây chính là nhân vật thật sự mình cần. Không đểlỡ cơ hội, ông chạy theo Maggiorani và đặt thẳng vấn đề với anh: “Tôi không phảilà một người sản xuất ra các diễn viên điện ảnh. Tôi không dám hứa hẹn gì vớianh, ngoài việc đề nghị cho tôi mượn bộ mặt của anh trong bộ phim mà tôi đangchuẩn bị quay. Anh vui lòng xin phép nhà máy cho nghỉ việc không ăn lương trongvòng hai hoặc ba tháng, sau khi quay xong anh sẽ trở về đó làm việc như cũ”. Saumột thoáng suy nghĩ, Maggiorani ưng thuận, và bộ phim được tiến hành.
Sau khi giúp bộ phim thành công, Maggiorani, như hợp đồng, đã âm thầm trở về nhàmáy luyện kim tại ngoại ô thành phố Roma làm việc như trước đây, chờ đến khi hếtgiờ làm việc để chạy bổ về nhà với hy vọng có ai đó đề nghị ký hợp đồng đóng vaitrong bộ phim mới. Nhưng một hôm người ta báo cho Maggiorani biết anh bị sa thảikhỏi nhà máy! Và Maggiorani bắt đầu một cuộc sống nghèo túng như chính hoàn cảnhcủa nhân vật Ricci. Nhưng anh vẫn nuôi hy vọng tiếp tục được đóng phim…
Bẵng đi một thời gian, anh được nhận vào đóng vai phụ trong một bộ phim của đạodiễn Hungary Geza Radwanyl quay ở phim trường Cinecitta, và một vai khác cũngkhông lấy gì làm quan trọng bên cạnh cô đào người Pháp Simon Simonet. Anh lại hyvọng, nhưng cứ thế, anh chỉ có thể tham dự trong nhiều bộ phim với những vaikhông để lại một dấu ấn gì hết!
Năm 1983, sau một cơn bạo bệnh kéo dài, Lamberto Maggiorani - “Kẻ cắp xe đạp”lừng danh - đã trút hơi thở cuối cùng tại Roma, thọ 73 tuổi. Chấm dứt bi kịchcủa người diễn viên vô danh nhưng thành công với vai diễn đầu tiên, trong bộphim được liệt vào hàng kiệt tác điện ảnh bất hủ của nhân loại.
Theo 
