Kết cục xấu nhất của mộtdoanh nghiệp trong lúc kinh tế khó khăn hiện nay là tuyên bố phá sản. Tuynhiên, điều tưởng là quy luật ấy lại không thể làm được đối với số đôngdoanh nghiệp.
Trước bờ vực phá sản
Theo Luật Phá sản, khi doanh nghiệp không cònkhả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn mà chủ nợ yêu cầu thì coi nhưđã lâm vào tình trạng phá sản.
Nếu điều này được áp vào trường hợp của Công tycổ phần Thủy sản Bình An (Bianfishco),vốn đang là chuyện thời sự hiện nay,thì doanh nghiệp này đã lâm vào tình trạng phá sản.
Thật vậy, theo cơ quan chức năng tỉnh Cần Thơ,số nợ của Bianfishco tại thời điểm này là hơn 1.500 tỉ đồng; trong đó cóhàng trăm tỉ đồng nợ tiền mua cá của nông dân nhưng Bianfishco không còn khảnăng để chi trả.
Tuy nhiên, Bianfishco không phải là trường hợpcá biệt trong làng doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản ở Cần Thơ nóiriêng và cả nước nói chung.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sảnViệt Nam (Vasep), hiện có đến 80% doanh nghiệp chế biến cá tra giảm côngsuất, không ít doanh nghiệp trong số đó phải đóng cửa.
![]() |
| Theo Luật phá sản thì công ty Bình An đã lâm vào tình trạng phá sản. |
Theo Luật Phá sản, khi doanh nghiệp khôngcòn khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn mà chủ nợ yêu cầu thìcoi như đã lâm vào tình trạng phá sản.
Tại thời điểm hiện nay, ông Dương Ngọc Minh, Phóchủ tịch Vasep, cho rằng có chưa đến 10% doanh nghiệp thanh toán tiền mua cácho nông dân đúng hạn. Như vậy có thể thấy có không ít doanh nghiệp đang“lâm vào tình trạng phá sản”; và nguy cơ phá sản dây chuyền trong ngành chếbiến cá tra là hoàn toàn có thể xảy ra.
Không chỉ vậy, trước sự kiện Bianfishco, Công tycổ phần Thép Vạn Lợi ở Hải Phòng cũng nợ sáu tổ chức tín dụng đến hơn 1.000tỉ đồng, nợ tiền điện 11 tỉ đồng, bảo hiểm xã hội 7 tỉ đồng...
Trước tình hình khó khăn như hiện nay, không ítdoanh nghiệp trong ngành thép cũng đứng trước bờ vực phá sản như Vạn Lợi.Nhưng các doanh nghiệp thép được các tổ chức tín dụng “ưu ái”, họ không muốncon nợ của mình phá sản - khi tài sản mà các doanh nghiệp thép thế chấp vaylà các dây chuyền thiết bị rất khó thanh lý được giá.
Ngay như trường hợp Vinashin, doanh nghiệp nàyđã lâm vào tình trạng phá sản khá rõ ràng khi số nợ lên đến gần cả trăm ngàntỉ đồng và mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn mà chủ nợ yêu cầu(xét theo luật). Nhưng đến nay, “con tàu” Vinashin vẫn đang lềnh bềnh ở đó,không chìm xuống mà cũng không ra khơi...
Thật ra, nếu chiếu theo điều 3 của Luật Phá sảnthì số lượng doanh nghiệp đang đứng bên bờ vực phá sản sẽ còn rất nhiều.Trước tình hình khó khăn của nền kinh tế, lãi suất cao, ngân hàng siết chặtcác khoản cho vay, doanh nghiệp thiếu vốn nên các khoản nợ không được thanhtoán đúng hạn là điều dễ hiểu - nhất là các khoản vay đổ vào thị trường nhàđất. Vấn đề là khi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản thì họ và các chủnợ của họ (đôi khi là cơ quan chủ quản - đối với doanh nghiệp nhà nước) chọncách xử lý như thế nào mà thôi!
Những giọt nướcmắt phá sản
Nếu giả sử Bianfishco (hoặc các chủ nợ của côngty này) chọn cách tuyên bố phá sản thì vụ việc sẽ đi đến đâu?
Theo luật sư Lê Thành Kính, Trưởng văn phòngLuật sư Lê Nguyễn, thứ tự phân chia tài sản như sau: (i) Phí phá sản; (ii)Các khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội và các quyền lợi kháctheo thỏa ước lao động tập thể và hợp đồng lao động đã ký kết; (iii) Cáckhoản nợ không có bảo đảm cho các chủ nợ. Nợ thuế nhà nước cũng là nợ khôngcó bảo đảm.
Vậy “chủ nợ có bảo đảm” là gì? Chủ nợ có bảo đảmlà chủ nợ có khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của doanh nghiệp hoặc củangười thứ ba. Dễ dàng nhận thấy rằng hầu hết các ngân hàng thương mại đềuyêu cầu người vay tiền phải có tài sản thế chấp hoặc cầm cố để đảm bảo nghĩavụ thanh toán trong trường hợp người đi vay không có khả năng trả nợ hoặctrả nợ không đúng hạn.
Như vậy, nếu áp theo Luật Phá sản thì chủ nợ lànhững nông dân bán cá cho Bianfishco sẽ chịu nhiều thiệt thòi nhất khi côngty này phá sản.
Có lẽ vì vậy nên một số hộ nông dân là chủ nợcủa Bianfishco đã không chọn hình thức nộp đơn yêu cầu Bianfishco phá sản màkhởi kiện bằng một vụ án dân sự để đòi nợ.
Xét theo lẽ phải thì những vụ kiện như thế cáchộ nông dân thường sẽ thắng kiện, và tòa sẽ tuyên buộc Bianfishco trả nợ (vàlãi) cho các hộ dân. Nếu Bianfishco vẫn không thể thực hiện được bản án thìcơ quan thi hành án sẽ phát mãi tài sản của Bianfishco. Vấn đề là Bianfishcokhi đó có còn tài sản để phát mãi không mà thôi!
Chính vì rủi ro tương tự mà ông A. giám đốc mộtcông ty chuyên bán vật liệu xây dựng chọn cho mình cách đòi nợ riêng (khicông ty của ông thuộc nhóm chủ nợ không có bảo đảm).
Số là có một doanh nghiệp xây dựng B nợ ông A.18 tỉ đồng, đến hạn thanh toán mà B không có khả năng chi trả. Ông A. khôngchọn cách yêu cầu doanh nghiệp phá sản hoặc kiện ra tòa vì biết B có tài sảnnhưng phần lớn số tài sản này đã được thế chấp để vay ngân hàng. Cho nên ôngA. có ý định chấp nhận chi 30% giá trị khoản nợ của B cho cá nhân hoặc tổchức giúp ông đòi được nợ. Chấp nhận “đau thương” nhưng đến nay ý định củaông A. vẫn chưa thành...
Nhưng cũng có trường hợp doanh nghiệp thua lỗtrong làm ăn muốn phá sản doanh nghiệp lại không thể thực hiện được đúngluật.
Thật vậy, có một doanh nghiệp ở Phú Yên, vayngân hàng hơn trăm tỉ đồng để mua ô tô khách kinh doanh vận tải. Việc kinhdoanh thua lỗ, doanh nghiệp phải bán xe để xoay xở nhưng vẫn không thể vựcdậy được doanh nghiệp. Cuối cùng, doanh nghiệp này làm thủ tục xin tuyên bốphá sản. Tuy nhiên, chủ nợ là ngân hàng đã can thiệp vào quá trình làm thủtục tuyên bố phá sản của doanh nghiệp này.
Ngân hàng nói trên tìm cách chứng minh doanhnghiệp này có ý định lừa đảo chiếm đoạt tài sản khi cho rằng số lượng xekhách của doanh nghiệp đã thế chấp ngân hàng nhưng lại bị doanh nghiệp bánđi. Thế là cơ quan điều tra “nhảy vào”, thủ tục phá sản đến nay vẫn ngưngtrệ. Đó là chưa nói đến kiểu làm ăn “hai hệ thống sổ sách” của doanh nghiệpnày (cũng như của nhiều doanh nghiệp ViệtNam để đối phó với thuế) gây khó khăn khôngnhỏ khi làm thủ tục phá sản doanh nghiệp.
Theo Đá Bàn
TBKTSG
