Chủ công ty, cai bãi hốt bạc nhờvỉa than khổng lồ An Điềm trên đỉnh Khe Tre (xã Đại Hưng, Đại Lộc, Quảng Nam),nhưng đội quân làm thuê mà cai bãi hay gọi là lính đang sống cảnh lầm than thựcsự theo nghĩa đen.
Nữ phu than
Vừa vượt qua con dốc dựng đứngtrong cái nắng trưa hầm hập trên đỉnh Khe Tre, chúng tôi đụng ngay hai cô gáiđang đi lấy nước, về nấu cơm cho đội quân phu than.
Hai cô gái là Phạm Thị Nết vàPhạm Thị Long, quê tận xã Mỹ Tân, huyện Ngọc Lặc (Thanh Hóa) hiện đang làm phuthan cho Cty Phú Thành Long. Lán trại của đội quân phu than người Thanh Hóa nằmdọc bên đường, dưới chân con dốc. Cái gọi là lán phu than chỉ là những túp lềudựng tạm, che bằng mấy tấm bạt, đơn sơ và trơ trọi.
Tôi theo chân Phạm Thị Nết (1984)vào trong lán, cái nóng hầm hập khiến tôi cảm tưởng nhưng ở trong lò nung. Kỳ lạthay, Nết vẫn thoăn thoắt nấu cơm, cười nói như chẳng có gì.
 |
| Các phu than trước cửa hầm khai thác của Cty Phú Thành Long - Ảnh: Nam Cường |
Nết tâm sự: “Ở quê chẳng biết làmgì, mấy người cùng xóm rủ vào tận đây làm than, em mới vào được 3 tháng. Chưanhận được đồng nào từ chủ cả”.
Nết là người dân tộc Mường, trắngtrẻo khỏe mạnh với cái tuổi thanh niên nên làm quần quật cả ngày, trưa về phụgiúp chị Phạm Thị Long (40 tuổi) xách nước nấu cơm. Nắng cũng như mưa, Nết lênxuống mỏ than và lán trại như cái máy.
“Cả làng em giờ bỏ vào đây làmthan hết anh à. Tính riêng xã Mỹ Tân cũng đã có trên dưới trăm người ở mỏ thanAn Điềm này rồi. Không vào đây thì ở nhà lấy gì mà ăn”.
Nết là chị đầu, học hết lớp 2 thìnghỉ ở nhà, sau cô còn có 4 em nhỏ đang tuổi học nên 4 sào ruộng chưa đủ ăn chocả nhà chứ đừng nói gì đến học phí.
Chị Long - người đàn bà cũng quêở Ngọc Lặc, được phu than thuê lên An Điềm nấu ăn, kể: “Cực lắm anh ơi, đừngtưởng tui nấu ăn mà khỏe hơn làm than. Trên này quanh năm không nắng cháy thìmưa rào, không có sức khỏe sống vài tháng là ngã bệnh chết tươi”.
Đã chính ngọ, bãi than của CtyPhú Thành Long vẫn ầm ào tiếng máy nổ khoan đá, múc than rào rạt. Nguyên một quảđồi đã bị san bằng nham nhở để lấy than.
Trong số 7 chiếc hầm thì hầm thứ4 dài nhất, dễ gần 50m, hun hút lạnh người. Càng sâu vào trong càng vắng lặng,chỉ nghe tiếng nước nhỏ róc rách và cả tiếng... kèn kẹt của cọc chống lò.
Mò mẫm tiến đến phía ánh đèn leolét cuối đường hầm, tôi lạnh người nghĩ đến những tai nạn sập lò khủng khiếp.Dưới ánh đèn, hai cậu trai trẻ cùng một người đàn bà hì hục xúc than. Họ mải mênhư không hề biết sự hiện diện của tôi, cho đến khi đèn flash loé lên, chị ĐinhThị H. mới che mặt: “Chúng tôi cực khổ trăm bề rồi, có gì mà chụp nữa chúơi”.
Chị H một hai xin được giấu tênthật, dừng tay kể: “Ai muốn chui rúc làm cái nghề cực khổ thế này, chỉ bởimấy đứa con ở nhà đói cơm thôi”.
Chị H. cũng là người Mỹ Tân (NgọcLặc), có thâm niên làm than ở Khe Tre đã 2 năm nay, và chị cũng là phu than nữduy nhất đã từng là lính của 5 đơn vị khai thác than. “Nghề này là của đànông chứ như mấy chị em tui làm phu than ở Phú Thành Long đây, cũng hết nước rồi”- chị H. than thở.
Cực khổ trăm bề
Tiếng rè rè của máy khoan đákhiến câu chuyện của tôi với thanh niên Phạm Ngọc Q. ngắt quãng. Thêm nữa, cứchốc chốc xe than đầy, cậu lại phải còng lưng ì ạch đẩy ra khỏi hầm. Chị H. bảoQ. đã 17 tuổi nhưng người quắt như cậu bé 12.
 |
| Giữa trưa nắng, cậu bé Q vẫn oằn lưng đẩy than |
Bãi than của Cty Phú Thành Longầm ào máy nổ, bụi mù mịt lẫn trong nắng, nhưng lính than vẫn miệt mài với guồngquay xúc than trong hầm, chất lên xe đẩy đổ ra bãi.
Anh Nguyễn Đ. vừa điều chỉnh máyphát điện, vừa làm cọc chống hầm, nói: “Từ Tết đến giờ chưa có tiền lương,nghe chủ nói là than bán chưa được. Thôi thì đành nghe vậy chứ sao”.
Anh Đ. cho hay, lính than ở đâylàm theo sản phẩm, dù cật lực cả ngày từ sáng đến tối thì cũng không thể làm hơnđược 1 khối than. Tính ra, cả tháng, trừ mưa gió, mỗi người không quá 2 triệu.
Cách bãi than không xa là lántrại của cai. Tôi đến, cai này vẫn nằm trên võng đung đưa, miệng phì phèo thuốcdõi mắt kiểm tra tiến độ công việc. Bên cạnh là chai rượu uống dở và dĩa lònglợn bốc khói.
Cai hất hàm: Đâu đấy ? Ai cho vàođây ? Chừng như biết tôi là nhà báo, cai lầm bầm: Có đ. gì mà chụp lắm thế, làmthan chứ có phải đào vàng đâu.
Một phu than cho hay cai này rấtkhó tính, theo dõi sát từ sáng tới tối, chẳng ai qua mặt nghỉ ngơi được phútnào.
Tôi trở lại bãi than của Cty ĐộcLập, gặp cai Hứa Kim Lộc. Theo cai Lộc, chủ khai thác than có làm hợp đồng laođộng, bảo hiểm tai nạn cho phu than. “Bảo hiểm là để đề phòng rủi ro, còn hợpđồng lao động cho vui thế thôi, làm thời vụ, ai thích thì lên làm, không thìthôi” – cai Lộc nói.
Trên đường rút ra khỏi mấy bãithan, chúng tôi bắt gặp hai cặp vợ chồng già làm than lọ mọ nghỉ trưa. Cả 4người cùng lấm lem bùn than, thấy chúng tôi thì xin như tế sao: Bọn tui làm lọmọ kiếm đồng cho con ăn học, đừng nêu tên, chụp ảnh làm chi. Xin chú đấy. Mắttôi chợt cay sè ...
Theo Nam Cường
