Phố chợ ông đồ

1. Mồng sáu mồng bảy tết,phố Quốc Tử Giám, Hà Nội, đông ngàn ngạt. Nó giống như cái chợ xanh họp tạm. Bảovui thì là vui như hội, bảo đông thì cũng giống chợ lắm thay. Đó là phố chợ ôngđồ.

Mấy năm nay, Văn Miếu thành điểmtụ hội của các ông đồ nương theo cửa thánh hiền. Đầu xuân nam thanh nữ tú đủ mọingành nghề bảo nhau hội về đây xin chữ lấy lộc.

Gọi là xin chữ cho thanh taothôi, thực ra là đi mua chữ lấy vận may đầu năm. Xưa, chữ thánh hiền với các nhogia chỉ để cho chứ không để bán. Đã là nhà nho thì không ai lại đi bán chữ thánhhiền vì bán chữ là mạt hạng, là vận cùng.

Nhưng vẫn có cách để tránh nóichuyện bán mua. Người ta bảo giá tiền theo khổ giấy. Chẳng hạn tờ 40 cm x 60cmkhông trục, giá 80 ngàn, có trục thì chẵn trăm.

Tờ giấy Tuyên có ông đồ phát giá500 ngàn, khách nghe thấy vội đi giật lùi. Nhưng có người đi chơi xuân xin chữ,trong túi rủng rỉnh thì giá đó vẫn duyệt.

Phần nhiều đi xem, đi chơi ở chợchữ để lấy không khí cho ngày xuân nhàn nhã này, còn chuyện bán mua, khen đắtchê rẻ thì ai cũng hiểu như một lẽ đương nhiên.

Buốt đầu tìm chữ

2. Cái luyến tiếc một thờitrong bài thơ ông đồ của Vũ Đình Liên đã trở lại. Bây giờ người ta đi chợ ông đồxin chữ có pha chút tâm linh như vào cửa thánh. Còn nhớ năm trước, một chị đichợ chữ, xin được chữ DUYÊN, thấy cả năm được như ý nên xuân này băn khoăn khôngbiết xin chữ gì.

Các bạn trai gái đi làm ăn quantâm đến chữ LỘC, chữ PHÁT. Còn đang trên ghế học đường thì quan tâm đến chữ CHÍđể việc học có đích rõ ràng. Có bác sĩ đến chợ xin chữ TÂM, chữ TĨNH để hànhnghề cho suôn sẻ.

Chín người mười ý, chợ chữ cũngnặng trĩu những tính toán xin cho, mong lợi lộc đến nhà. Có cô đến xin chữ chobố mẹ, có chị lại đến xin chữ cho mình và thêm cả chồng con để đem về đưa lênvách tường.

Có người chơi chữ như để khẳngđịnh đẳng cấp. Nhưng xem ra phần nhiều việc đi chơi chợ chữ ông đồ hơi nặng theonhau mà ít hiểu sâu xa việc xin chữ, chơi chữ như thế nào, vì đâu có nhiều ngườibiết chữ nho.

Chữ “thọ” của đồ Việt

3. Các ông đồ ra chợ chữnăm nay cũng nhiều hơn năm trước. Chợ năm nay có thêm nhiều ông đồ cao niên.  Cócụ mặc xuềnh xoàng, có cụ áo the khăn xếp, chữ nghĩa vuông vắn mực thước.

Các cụ vừa viết vừa giảng giảicho người đặt hàng, dấu vết của một thời lều chõng chuẩn mực vẫn còn. Đồ trẻđáng ngờ hơn khi khăn đóng áo nhiễu sặc sỡ in chữ thọ để cho ra dáng nho gia.May mà không nhiều, nếu không người ta lại tưởng chiếu chèo.

Thư pháp tiếng Việt xem ra khôngđắt hàng bằng chữ nho. Mấy bác truyền thần ăn theo bày giá vẽ và tranh kí họachân dung nhưng cũng ế ẩm. Thực đơn chính vẫn là chữ nho, loại chữ tượng hình,mục đích đến chợ tìm gì đã định trước từ khi ở nhà.

Cách xin chữ cũng không giốngngười xưa. Ngày xưa xin chữ thường người xin gửi gắm tâm niệm để ông đồ ra chữcho thích hợp, rồi xem người xin thuận lòng rồi mới viết. Bây giờ chữ nghĩa đãcó mục đích từ nhà, chỉ cần nói chữ để ông đồ viết thuê. Thế là nhanh gọn, hiệuquả, vui vẻ cả hai bên.

Cũng có khi ế ẩm

4.  Một chuyện râu ria:Năm trước có chuyện thầu phố làm lán cho các ông đồ, thu hoạch ăn chia, nên cómột số ông thích tự do, không chịu vào lán. Thế là xảy ra chuyện cảnh sát dọndẹp om sòm.

Năm nay thì tự do, mà trông cũnglớp lang trật tự. Tuy vẫn có việc thu lệ phí (chắc là của phường). Một ông đồbảo với tôi, đáng lẽ lệ phí nên thu luôn một khoản cho gọn.

Riêng tôi thấy cần thêm một ý: Đểcho ra phố ông đồ thì, sau vách tường, các nho sĩ nên có biển trưng tên chongười ra chợ muốn tìm khỏi bỡ ngỡ. Đến chợ cũng phải có đăng kí để những vị nhogiả đỡ tùy tiện lẩn vào. Chính quyền phường chỉ cần quản lý bằng một bàn đăng kíở đầu phố, như vậy có thể hội tụ các nho gia nhiều nơi về góp vui.

Còn các dịch vụ ăn theo như trôngxe, bán hàng rong cũng cần chấn chỉnh để cho cái phố văn hóa đỡ nhếch nhác chenlấn quá.

Không hẹn mà thành, từ vài nămnay phố Văn Miếu bên Quốc Tử Giám đã thành một điểm hẹn cho các nho gia hội tụ.Cũng đến lúc có một hội thư pháp để những người hoài cổ có nơi hội ngộ thăm hỏinhau nâng cao nghề viết chữ cho thêm phần chất lượng.

Thư pháp ngày xuân làm vui thêmcảnh quan phố phường thì mọi điều vun vén cho nó cũng cần được quan tâm đúngmức.

Theo Đỗ Đức