Xây mộ cho Cọp

Thoạt nhìn những ngôi mộ xâykhang trang với lửa hương luôn nồng ấm, không ai nghĩ bên dưới là hài cốt củanhững con cọp dữ.

Những ngôi mộ cọp tưởng chừng nhưhuyền thoại này không chỉ là dấu chứng về một thời mở cõi gian nan của tiềnnhân, mà còn là biểu hiện bề sâu tâm thức Việt  trong “đối nhân xử vật” xuyênsuốt  xưa nay.

Nắng cuối đông dát vàng trên pháTam Giang. Trên tuyến đường nối thị trấn Sịa (huyện Quảng Điền, Thừa Thiên -Huế) với thành phố Huế và các xã vùng bắc phá Tam Giang, công nhân đang xây dựnghệ thống thoát nước đoạn ngang qua xóm 1, thôn Thạch Bình, thị trấn Sịa. Kề bênmương thoát nước đang xây, lọt thỏm giữa những ngôi nhà kiên cố là một ngôi mộkhác thường với ba tầng tròn trịa.

Đền thờ tiền hiền Trần Bình tại làng Trà Linh (Quảng Nam). Bên bức bình phong có đắp hình cọp là chỗ đặt lễ cúng cọp trong dịp cúng - tảo mộ tiền hiền và mộ cọp - (Ảnh: Huỳnh Văn Mỹ)

Mộ ba tầng

“Ở đất ni ngay cả đứa học trò tiểu học cũng biếtsự tích mộ ba tầng. Đây là mộ chung của một vịtướng quân với một con cọp và một con ngựa. Vùngđất ni thời xưa còn rậm rạp, hoang vắng lắm” -ông Bùi Điểu, 67 tuổi, nhà ở gần mộ ba tầng,nói. Như một sử liệu được truyền miệng khắp vùngSịa xưa nay, rằng có vị tướng quân họ Nguyễn ởlàng Thủ Lễ (kề sát làng Thạch Bình) trên đườngđi đánh giặc, ngang qua làng Thạch Bình bỗng gặpmột con cọp lớn ra đón đường.

Vị tướng quân dõng dạc nói vớicon cọp: “Ta đang gấp việc nước, hẹn ngươi khi nào xong việc trở lại sẽ cùnggiao đấu”. Y hẹn, khi vị tướng quân trở lại, cọp liền ra nghinh đấu. Nhưngmãnh hổ gặp mãnh tướng, sau nhiều hiệp giao đấu bất phân thắng bại, cuối cùng vìkiệt sức và đói khát, người và cọp cùng gục chết bên nhau. Con ngựa của vị võtướng bị cột chặt sau đó cũng chết theo chủ vì đói khát. Khi xác của cả ba đượcphát hiện, cám cảnh, người ta đã chôn ngay tại chỗ người, cọp và ngựa chung mộtnấm mộ, biểu tượng bởi ba tầng.

Ông Nguyễn Xuân - 81 tuổi, ở làngThủ Lễ, hậu duệ của vị tướng được chôn ở mộ ba tầng - kể: “Tuy tộc phả bịmất, nhưng theo ông cha truyền lại, vị tướng giao đấu với cọp được chôn ở mộ batầng chính là vị tổ thứ hai của tộc Nguyễn chúng tôi, tính từ thời từ Bắc vào,cùng các tộc khác khai lập làng Thủ Lễ. Ngài được vua Khải Định (1916-1925) truytặng tôn thần, tờ sắc phong hiện còn giữ tại đình làng Thủ Lễ”.

Các vị trong ban quản tế làng Thủ Lễ (Thừa Thiên - Huế) tìm đọc tờ sắc phong tặng tôn thần của vua Khải Định cho vị tướng quân họ Nguyễn chôn ở mộ ba tầng - (Ảnh: Huỳnh Văn Mỹ)

Ông Xuân cho rằng vì ngưỡngvọng công đức của vị tướng quân, trọng con cọp biết giữ lời với người vàthương con ngựa chết vì chủ, không chỉ người trong tộc Nguyễn của ông, ngườicả hai làng Thủ Lễ, Thạch Bình cũng đều chung lo việc thờ tự, cúng đơm chocác hương linh nơi mộ ba tầng. Lễ vật cúng tại mộ hằng năm được biện cho cảba: mâm cơm cho vị tướng quân, miếng thịt heo sống cho cọp, bó cỏ cho ngựa.Bức bình phong trước mộ ba tầng cũng được vẽ hình ngựa và hình cọp.

“Mả ngài”

Làng Trà Linh (xã Hiệp Hòa, huyệnHiệp Đức, Quảng Nam) có tiếng hiểm trở với dãy Hòn Kẽm Đá Dừng như một vách đáchắn ngang nơi đoạn sông Thu Bồn trải rộng. Vậy mà vừa qua bến đò Trà Linh làchạm ngay một lũng làng với ruộng lúa giăng giăng bên con đường bêtông và conkênh giữa hai bên Trường Sơn trùng điệp.

Nước tưới cho lũng ruộng được lấytừ đập Mả Ngài - gọi theo tên của con khe gom nước từ một vùng núi rừng rộnglớn. Người ngoài không ai biết tại sao con khe lại có tên gọi Mả Ngài, nhưngngười Trà Linh thì không ai không biết con khe “chết” với tên gọi này từ khi cóngôi mả (mộ) của con cọp mà họ trọng vọng gọi bằng “ngài” nằm ở kề khe.

“Nếu không có mả ngài lưu lại,người đời nay không thể nào biết được nỗi lao nhọc của người xưa khai khẩn rừnghoang thành đồng ruộng. Ngẫm lại người xưa thật là sâu sắc khi đem chôn con cọpvà tiền hiền Trần Bình bên nhau” - ông Đặng Văn Luyến, người dân làng TràLinh, nói. Uống từng ngụm nước chè đậm chát, nhìn cảnh xóm làng tươi vui giữasông nước, núi rừng, vị lão làng 79 tuổi kể lại sự tích ngôi mộ cọp như kể lạihành trạng gian nan của vị tiền hiền mở đất Trà Linh.

Thời vua Tự Đức (1848-1883), vùngTrà Linh hãy còn hoang vu vì cư dân rất thưa thớt. Là người có võ nghệ caocường, thấy cư dân vùng hạ lưu của mình khốn khổ vì thiếu ăn thiếu mặc, chàngtrai Trần Bình đã dẫn một số tráng đinh nghèo khó đến vùng cao Trà Linh cư ngụđể khai vỡ ruộng đất làm ăn.

Ông Lê Đình Tương, bô lão làng Thủ Lễ, bên ngôi mộ ba tầng. Mộ được trùng tu năm 1993, vẫn giữ nguyên phong cách cũ - (Ảnh: Huỳnh Văn Mỹ)

Một ngày kia khi mở đường chođoàn người gánh lúa từ ruộng ra, đến giữa đường, Trần Bình bỗng gặp một concọp ra đón đường. Không chút sợ hãi, Trần Bình hô hoán cho đoàn người gánhlúa tránh xa rồi một mình xông vào đấu với cọp. Quả là đôi kỳ phùng địchthủ, Trần Bình và cọp kẻ hét người gầm, quần thảo với nhau suốt buổi vẫnkhông ai hạ được ai.

Những người tùng thuộc khiếp sợ,càng lúc càng bỏ chạy đi xa. Đến xế chiều, Trần Bình và cọp đều đuối sức, cả hailê lết ra khe tìm nước uống. Đã kiệt sức, lại uống cho đã cơn khát, cả hai đềucăng bụng, cùng lăn kềnh ra chết ngất bên khe. Sẫm chiều, thấy có bề im ắng,những người tùng thuộc lần theo dấu vết tìm thấy xác Trần Bình cùng con cọp dữ.Tiếc thương người đầu lĩnh uy dũng, căm giận con cọp dữ, nhưng nghĩ lại, họ đãmang cả người và cọp vào chôn sát nhau nơi mé rừng kề con khe.

Để tưởng công người mở đất, dânlàng Trà Linh đã tôn Trần Bình là tiền hiền của làng, lập đền thờ ngay tại làng.“Nhưng lẽ nào mình chỉ cúng kính mỗi tiền hiền Trần Bình mà bỏ qua con cọp,làm vậy hóa ra mình bạc quá. Người mình đấu với cọp không ai hơn ai, nhưng khimình chôn con cọp, coi ngó cái mả nó, đơm quảy nó thì coi như người mình đãthắng nó, đã đứng trên nó rồi” - ông Luyến nhắc lại lời của ông cha. Để thỏalòng với vị tiền hiền không người nối hậu, khi cuộc sống khá dần lên, năm 1996dân làng Trà Linh đã xây mộ cho cụ Trần Bình.

Vẫn chưa yên lòng, năm 2000 họlại chung nhau xây tiếp mả ngài - mộ cọp. Và lễ giỗ - tảo mộ tiền hiền Trần Bìnhvào rằm tháng 7 âm lịch hằng năm cũng là lễ cúng - tảo mộ cho ngài (cọp), chỉkhác là cỗ cúng ngài chỉ là một miếng thịt sống đặt bên nhánh lá cắm trên mâmđược bày chỗ bức bình phong có đắp hình cọp trước đền thờ tiền hiền Trần Bình.

Cọp ngộ đạo

Tọa lạc trênkhu gò đồi vốn có mười ngôi tháp Chăm đổ nát, chùa Thập Thápở làng Vạn Thuận (xã Nhơn Thành, huyện An Nhơn, Bình Định)được xem là ngôi “Thiếu Lâm tự” đầu tiên ở nước ta. Vẻ u nhãcủa ngôi cổ tự 332 tuổi càng tăng với những tàng đại thụ rợpbóng, đây đó là những tháp mộ uy nghi, trầm mặc. Bên cạnhnhững tháp mộ của các vị tổ sư nối đời nơi ngôi đại tự, núpbóng dưới rừng cây có một tháp mộ khác thường, tuyệt khôngcó bi ký, chữ nghĩa gì ngoài tượng một con cọp bằng sứ trắngđặt trong nhà mộ. Ít ai biết đó là mộ phần một con cọptrắng, trừ những ai may mắn được các vị sư tăng hay các phậttử ở đây nói cho biết.

Thượng tọa Thích Viên Kiên -nguyên là sư tăng trụ trì chùa Thập Tháp - cho rằng câu chuyện về ngôi mộ cọptrắng ở đây được các vị sư tổ tiền bối của chùa Thập Tháp truyền kể rất rõ ràng.Vào thời hòa thượng Thật Kiến - Liễu Triệt (1702-1764) - vị sư tổ thứ ba củachùa Thập Tháp, có một con cọp lông trắng thường lai vãng đến khuôn viên chùa.

Lúc đầu thấy cọp đến sau chùa cáctăng đồ rất sợ. Nhưng sau ba đêm thấy cọp chỉ đến ngồi im sau chùa cho đến khixong tuần kinh kệ mới trở ra rừng, sư thầy Liễu Triệt biết là con cọp này đã ngộđạo, đêm đêm đến chùa để nghe kinh mà tu tỉnh. Và đúng như bậc tôn sư nói, sauba năm đến dựa bóng cây sau chùa nghe kinh kệ, một đêm kia con cọp trút hơi thởbên lùm cây nơi nỗng đất cao kề sau chùa. Cảm phục con cọp ngộ đạo, sư thầy LiễuTriệt đã cho lấy gạch Chăm sẵn có từ những ngôi tháp đổ để xây cho nó một ngôimộ lớn ngay tại chỗ nó nằm xuống. 

Theo Huỳnh Văn Mỹ